Basınçlı Kapların Periyodik Kontrolü

Neden Periyodik Kontrol?

Basınçlı kaplar—buhar kazanları, hava tankları/kompresörler, LPG depolama tankları, otoklavlar, hidroforlar ve benzeri ekipmanlar—işletmelerde yüksek basınç/enerji altında güvenli şekilde çalıştırılmalıdır. Periyodik kontrol, olası arızaları büyümeden tespit etmek, plansız duruş maliyetlerini azaltmak ve sigorta ile resmi denetim süreçlerine hazırlığı sağlamak için kritiktir.

Türkiye’de bu kontroller, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında gerçekleştirilir ve sonuçları mevzuata uygun biçimde raporlanır. Yönetmelik; kontrollerin yetkili kişiler tarafından, ilgili standartlara uygun muayene ve/veya test yöntemleriyle yapılmasını ve bulguların gerçeğe uygun şekilde kayıt altına alınmasını zorunlu kılar.

Yasal Dayanak ve Standartlar

Periyodik kontrollerin çerçevesi Yönetmelik Ek’inde yer alan hükümlerle belirlenir. Buna göre, standartların öngördüğü süreler saklı kalmak kaydıyla basınçlı kap ve tesisatlar azami bir yıllık aralıklarla muayene edilir; hidrostatik test ve/veya tahribatsız muayene (NDT) ilgili standart ve üretici talimatlarına göre uygulanır.

Ayrıca, muayeneyi gerçekleştiren kişi/kuruluşun yetkinliği, tarafsızlığı ve izlenebilirliği TS EN ISO/IEC 17020 ilkeleriyle güvence altındadır; TÜRKAK bu standarda göre muayene kuruluşlarını denetler.

Hidrostatik Test ve NDT Karar Mantığı

Uygulamada üç ana durum öne çıkar:

• Rutin periyodik muayene: Yönetmelik kapsamındaki ekipmanlar azami yılda bir muayene edilir; uygun olduğu durumlarda hidrostatik test işletme/azami basınçta gerçekleştirilir.
• Belirli aralıklarla yüksek basınç testi: Üretim standardının test basıncı tanımlıysa bu değerde; değilse azami basıncın 1,5 katı ile azami üç yılda bir veya büyük bakım/onarım sonrası hidrostatik test yapılır.
• Hidrostatik testin uygun olmadığı senaryolar: Proses gereği testin yapılamadığı durumlarda ilgili standarda/üretici talimatına uygun NDT alternatifleri (ör. radyografi, ultrasonik, penetrant, manyetik parçacık) seçilir ve gerekçe rapora yazılır.

Atecht, bu kararları ilgili standart atıfları, işletme koşullarınız, ekipman etiket bilgileri, bakım kayıtları ve önceki muayene raporları ile bütüncül değerlendirir.

Atecht Mühendislik Nasıl Çalışır?

Ön Hazırlık ve Doküman İnceleme
Ekipman etiket bilgileri (PS, TS, hacim/çap, t°C), önceki raporlar, emniyet donanımları, bakım kayıtları toplanır. Yönetmelik ve standartlara göre muayene planı oluşturulur.

Saha Muayenesi ve İş Güvenliği
Basınç göstergeleri, emniyet valfleri, bağlantılar, korozyon/çatlak bulguları ve sızıntı kontrolü yapılır. İşletme hazırlıkları ve izolasyon prosedürleri doğrulanır.

Hidrostatik Test / NDT Uygulaması
Karar ağacına göre hidrostatik test veya uygun NDT yöntemi uygulanır. Test basıncı, bekleme süreleri, sıcaklık ve emniyet önlemleri kayıt altına alınır. (Üretim standardındaki sınırlar ve 1,5× kuralı gözetilir.)

Uygunsuzluk Sınıflandırması ve Aksiyon Planı
Bulgu grupları (kritik/majör/minör), kapatma veya kısıtlı kullanım kararları, düzeltici faaliyetler, tekrar muayene gereklilikleri belirtilir. Raporlar TS EN ISO/IEC 17020 prensiplerine uygun düzenlenir ve dijital arşivlenir.

Atecht Mühendislik’i Tercih Etmenin Avantajları

• Mevzuata tam uyum: Yönetmelik, EN 13445-5 ve üretici talimatlarıyla uyumlu planlama ve icra.
• TS EN ISO/IEC 17020 çizgisinde tarafsız raporlama: TÜRKAK referanslı süreç kültürü ve izlenebilir kayıt yönetimi.
• Dijital raporlama ve izlenebilirlik: Fotoğraflı bulgu setleri, aksiyon takibi, denetim/sigorta süreçlerine hazır çıktı.
• Duruş süresini minimize eden metodoloji: Hidrostatik/NDT karar ağacı ve ön hazırlık kontrol listeleriyle hızlı saha uygulaması.
• Sektörlere özel uzmanlık: Gıda, kimya, metal, enerji, lojistik, eğitim/sağlık kampüsleri vb. farklı proses gerekliliklerine uygun uygulama.

Sık Sorulan Sorular

Basınçlı kapların periyodik kontrol aralığı nedir?
Standartların öngördüğü özel süreler saklı kalmak kaydıyla azami 1 yılda bir muayene zorunludur. Ekipman türüne ve üretici talimatlarına göre daha kısa aralıklar ile periyodik kontrol gerekebilir.

1,5× basınç kuralı ne zaman geçerlidir?
Üretim standardında özel bir test basıncı belirtilmemişse, azami 3 yılda bir (veya önemli bakım/onarım sonrası) azami çalışma basıncının 1,5 katı ile hidrostatik test uygulanır.

Hidrostatik test yerine NDT uygulanabilir mi?

Hidrostatik test, yalnızca teknik olarak uygulanamadığı, ekipmana zarar riski bulunduğu veya ilgili standart/üretici talimatı NDT’yi öngördüğü durumlarda NDT ile ikame edilebilir. Bu hallerde yöntem (UT/ET, MT, PT, RT vb.) yazılı gerekçe ve risk değerlendirmesine dayanarak seçilir; kapsam, muayene bölgeleri, kabul–ret kriterleri ve TS EN ISO 9712 yeterlilik şartı raporda açıkça belirtilir.

Atecht Mühendislik ve Periyodik Kontrol Hizmetleri Ltd. Şti. olarak basınçlı kap ekipmanlarınızın periyodik kontrollerini, ilgili yönetmeliklere ve uluslararası standartlara uygun şekilde titizlikle gerçekleştiriyor, iş hijyeni ölçümleri ve diğer teknik kontroller için de size özel çözümler sunuyoruz.

Danışmanlık için bize ulaşın!