Kaldırma ve İletme Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü
Neden periyodik kontrol?
Vince, gezer vinç, portal vinç, caraskal, monoray sistemler, köprülü/kule vinçler, forklift ve transpalet gibi istif makineleri ile yürüyen merdiven ve bant sistemlerine; yasal zorunluluk kapsamında, güvenli ve kesintisiz çalıştırma hedefiyle yaklaşmak gerekir.
İstanbul, Kocaeli, Ankara gibi sanayi yoğun şehirlerde yapılan periyodik kontroller, işletme güvenliğinin sürekliliği açısından kritik öneme sahiptir.
Türkiye’de bu kontroller İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre yürütülür; periyotlar ve kontrol kriterleri yönetmelik eklerinde tanımlanmıştır.
Yasal Dayanak ve Sorumluluklar
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, kaldırma ve iletme ekipmanları ile kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrollerini “EK-III / Tablo-2” kapsamında tanımlar; standartlarda süre belirtilmemişse azami periyot 1 yıldır. Ayrıca ekipman, beyan edilen yükün en az 1,25 katını statik, en az 1,1 katını dinamik olarak güvenle kaldırıp askıda tutacak kapasitede olmalı ve yeterli yük frenlerine sahip olmalıdır.
Periyodik kontroller, yetkinliği yönetmelikte tanımlanan kişilerce yapılır: yetkin makine mühendisleri tarafından yapılır. Eğer NDT uygulanacaksa TS EN ISO 9712 eğitim şartı aranır.
İnsan ve yük taşıyan asansörlerin periyodik kontrolleri ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nden ayrı olarak,
Asansör İşletme, Bakım ve Periyodik Kontrol Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür.
Muayene kuruluşları açısından tarafsızlık, izlenebilirlik ve raporlama kalitesi TS EN ISO/IEC 17020 standardı ile güvence altındadır ve TÜRKAK bu standardı akreditasyon referansı olarak esas alır.
Hangi ekipmanlar kapsamdadır?
Atecht Mühendislik ve Periyodik Kontrol Hizmetleri Ltd. Şti. olarak sahada en sık kontrol ettiğimiz ekipmanlar şunlardır: köprülü/gezer/portal vinçler, caraskallar ve monoray hatları; forklift, transpalet ve diğer istif makineleri; yürüyen merdiven/bant sistemleri; manipülatörler ve özel kaldırma aparatları (kancalar, zincirler, halatlar, sapanlar vb.).
Yönetmelik Tablo-2’ye göre forklift ve diğer istif makineleri için azami periyot 1 yıl olup, TS EN ISO 3691-5, TS ISO 5057, TS 10689 gibi standartlardaki kriterler dikkate alınır. Yürüyen merdiven ve bantların kontrolleri yine azami 1 yıl periyotta ve TS EN 13015 kapsamında yürütülür.
Yapı iskeleleri için ise (kaldırma/iletme başlığı altında yer alan durumlarda) azami 6 ay periyot öngörülmüştür.
Atecht Mühendislik Nasıl Çalışır?
Ön Hazırlık ve Risk Odaklı Planlama
Ekipman etiketleri, önceki raporlar, bakım kayıtları ve üretici talimatları incelenir; çalışma alanı, kullanım sıklığı ve çevresel koşullar değerlendirilerek ekipman bazlı muayene planı oluşturulur.
Tablo-2’de atıf verilen standartlar dikkate alınır: ör. vinçlerde TS ISO 9927-1/12480-1; istifte TS EN ISO 3691-5 vb.
Mekanik ve Elektriksel Güvenlik Muayenesi
Taşıyıcı kirişler, kolonlar, ray bağlantıları, kanca ve makara sistemleri, zincir/halat/sapanlar, limit switch’ler, durdurma tertibatları ve fren sistemleri gözle ve fonksiyonel testlerle kontrol edilir; aşınma, korozyon, çatlak ve deformasyon olup olmadığı değerlendirilir.
Vinçlerde, yönetmelik gereği yılda en az bir kez uygun tahribatsız muayene ve sehim kontrolü nominal yükle gerçekleştirilir.
Statik ve Dinamik Yük Deneyleri
Vinç ve benzeri kaldırma düzeneklerinde statik deney yükü ≥1,25×; dinamik deney yükü ≥1,1× olacak şekilde uygulanır. Deney boyunca denge/kararlılık, frenleme ve limit sistemlerinin performansı doğrulanır.
NDT ve Gerekli İlave Testler
Görsel ve mekanik incelemelerde kritik bölgeler belirlenir. Bu alanlarda, TS EN ISO 9712 standardına uygun olarak belgelendirilmiş personel görev alır. Uygun tahribatsız muayene (NDT) yöntemi seçilir ve uygulanır. Elektronik kumandalı sistemlerde muayene, makine ve elektrik branş yetkililerinin iş birliğiyle gerçekleştirilir.
Raporlama ve Aksiyon Takibi
Tüm bulgular, uygunsuzluk sınıflandırması ve önerilen düzeltici faaliyetler ile birlikte 17020 çizgisine uygun olarak raporlanır; dijital arşiv ve izlenebilirlik sağlayan rapor formatı, denetim ve sigorta süreçlerine hazır çıktı verir.
Sık Sorulan Sorular
Periyodik kontrol aralığı nedir?
Standartlarda açık bir süre yoksa azami 1 yıldır. İşletme koşulları ve üretici tavsiyeleri daha kısa aralık gerektirebilir.
Yük deneylerinde hangi katsayılar kullanılır?
Statik deneyde ≥1,25×, dinamikte ≥1,1× beyan yükü uygulanır.
Forklift ve yürüyen merdivenlerde periyot nedir?
Forklift (ve diğer istif makineleri) için azami 1 yıl; yürüyen merdiven/bant için de azami 1 yıl olup ilgili TS EN standartlarına göre kontrol edilir.
Asansörlerin periyodik kontrolü bu kapsamda mıdır?
Hayır. İnsan ve yük taşıyan asansörler, ilgili Asansör Yönetmeliği/işletme-bakım-periyodik kontrol hükümlerine göre ayrı değerlendirilir.
Atecht Mühendislik ve Periyodik Kontrol Hizmetleri Ltd. Şti. olarak kaldırma ve iletme ekipmanlarınızın periyodik kontrollerini, ilgili yönetmeliklere ve uluslararası standartlara uygun şekilde titizlikle gerçekleştiriyor, iş hijyeni ölçümleri ve diğer teknik kontroller için de size özel çözümler sunuyoruz.
Danışmanlık için bize ulaşın!
