Krikolar dar alanlarda çok yüksek kaldırma kuvveti uygulayabilen kompakt ve portatif cihazlardır. Temel görevleri bir yükü sürekli olarak havada tutmak veya bir yerden başka bir yere taşımak değildir. Krikoların yegane amacı ağır bir cismi bulunduğu yerden belirli bir yüksekliğe kadar kaldırmak ve altına sabit güvenlik sehpaları yerleştirilene kadar o yükü kısa bir süre taşımaktır. Bu kavram krikoların iş güvenliği felsefesinin temelini oluşturur.
Kriko Periyodik Kontrolü Nedir
Endüstriyel tesislerde, otomotiv servislerinde, demiryolu hatlarında ve ağır şantiyelerde krikolar her gün binlerce kez kullanılır. Çoğu zaman boyutlarının küçük olması nedeniyle bu ekipmanlar tehlikesiz veya basit aletler olarak algılanır. Bu algı iş güvenliği açısından yapılabilecek en büyük hatadır. Bir krikonun hidrolik keçesinde yaşanacak milimetrik bir yırtılma veya kremayer dişlisindeki mikroskobik bir kırılma, tonlarca ağırlığın saniyeler içinde personelin üzerine çökmesine neden olur. Tam bu noktada devreye giren kriko periyodik kontrolü, bu ekipmanların mekanik, hidrolik ve pnömatik sınırlarının uzman mühendislerce test edildiği hayati bir akredite muayene sürecidir. Atecht Mühendislik olarak gerçekleştirdiğimiz bu bilimsel denetimler, zeminden yükselen bu devasa gücü tam bir güvenlik çemberine alır.
Krikonun Endüstrideki Benzersiz Yeri
Sanayi ortamında bir köprülü kren arızalandığında yük havada asılı kalır. Ancak bir kriko arızalandığında yük doğrudan zemine veya daha kötüsü krikonun etrafında çalışan personelin üzerine düşer. Krikonun yük ile zemin arasında yarattığı bu kısa ama kritik mesafe, periyodik muayenelerin neden milimetrik hassasiyetle yapılması gerektiğini açıkça özetler. Düzenli kriko periyodik kontrolü yaptırmayan işletmelerde personelin ezilme tehlikesi her kullanımda katlanarak artar.
Sektörde Kullanılan Kriko Çeşitleri ve Mekanik Yapıları
Krikolar kullanım amaçlarına ve kaldırma prensiplerine göre çok çeşitli mühendislik tasarımlarına sahiptir. Kriko periyodik kontrolü süreçleri her bir kriko tipi için tamamen farklı test senaryoları gerektirir.
Hidrolik Şişe Krikolar ve Piston Dinamikleri
Pascal prensibi ile çalışan ve sanayide en sık karşılaşılan modellerdir. Dış görünüşleri bir şişeyi andırdığı için bu ismi alırlar. Kapalı bir sistemdeki sıvıya uygulanan basıncın her yöne eşit iletilmesi mantığıyla çalışırlar. Küçük bir pompa pistonu operatör tarafından hareket ettirilir. Bu hareket yağı çok daha büyük olan ana kaldırma pistonunun altına basar. Devasa yükler bu sayede insan gücüyle havaya kalkar. Bu sistemlerde basıncı içeride tutan yegane unsur plastik veya kauçuk bazlı iç keçelerdir (oringler). Periyodik denetimlerde bu sızdırmazlık elemanlarının yük altında yağı kaçırıp kaçırmadığı statik testlerle milimetrik olarak ölçülür.
Arabalı Tip Garaj Krikoları ve Şasi Stabilitesi
Genellikle otomotiv servislerinde ve lastik tamirhanelerinde kullanılan tekerlekli ve yatay yapılı krikolardır. Yükü kaldırırken krikonun kendisi de tekerlekleri üzerinde bir miktar ileri doğru hareket eder. Bu sayede kaldırma noktası ile ağırlık merkezi her zaman aynı hizada kalır. Arabalı krikolarda hidrolik silindirin yanı sıra tekerleklerin, kaldırma kolunun (lift arm) ve bu kolu gövdeye bağlayan ana çelik pimlerin muayenesi birincil öneme sahiptir. Çarpılmış veya eğilmiş bir şasi yükün yana doğru devrilmesine sebebiyet verir.
Mekanik Kremayerli ve Vidalı Krikolar
İçerisinde hiçbir hidrolik yağ barındırmayan tamamen mekanik dişli sistemlerinden oluşan krikolardır. Vidalı krikolarda dönen kalın bir çelik sonsuz vida yükü yukarı iter. Kremayerli (dişli çubuklu) krikolarda ise bir kol yardımıyla çevrilen dişli, dikey bir çubuk üzerindeki dişlere tırmanarak yükü kaldırır. Genellikle demiryollarında, vagon kaldırılmasında ve ağır makine montajlarında kullanılırlar. Yağ sızdırma riskleri yoktur ancak dişlilerde meydana gelebilecek mekanik sıyrılmalar (diş atlaması) en büyük felaket senaryosudur. Muayenelerde dişli profilleri tahribatsız yöntemlerle incelenir.
Pnömatik Havalı Krikolar ve Basınç Riskleri
Hava kompresöründen gelen yüksek basınçlı havayı kullanarak esnek körükleri şişiren ve yükü çok hızlı bir şekilde kaldıran sistemlerdir. Hızlı olmaları nedeniyle lastik servislerinde zaman kazanmak için sıkça tercih edilirler. Bu krikolarda kauçuk veya sentetik fiberden üretilen hava körüklerinin durumu hayati önem taşır. Çatlamış veya dış katmanı yıpranmış bir hava körüğü yüksek basınç altında aniden patlayarak bombaya dönüşebilir. Kriko periyodik kontrolünde bu körüklerin dış yüzey aşınmaları ve hava tutma valfleri detaylıca test edilir.
Krikoların Sektörel Kullanım Alanları ve Yıpranma Analizi
Krikolar çok farklı çevre koşullarında ve son derece agresif ortamlarda kullanılırlar. Krikonun çalıştığı sektör onun hangi parçalarının daha hızlı yaşlanacağını doğrudan belirler. Gelin kriko periyodik kontrolü hangi alanlarda önemlidir inceleyelim.
Otomotiv Servisleri ve Hızlı Çevrim Yorulmaları
Oto tamir servislerinde kullanılan arabalı krikolar günde onlarca kez araç kaldırıp indirir. Bu kadar yüksek kullanım sıklığı (çevrim oranı) hidrolik yağın ısınmasına ve iç keçelerin çok hızlı kurumasına yol açar. Ayrıca servis zeminlerindeki yağ ve kimyasal çözücüler krikonun tekerlek rulmanlarını eritir. Muayene uzmanlarımız bu krikoları incelerken aşırı kullanım kaynaklı basınç tutamama (salma) sorunlarına odaklanır.
Demiryolu Bakım Tesisleri ve Ağır Tonaj
Lokomotif ve vagonların bakımında kullanılan kremayerli veya senkronize krikolar standart krikolardan çok daha fazla ağırlığa maruz kalır. Genellikle açık havada çalışırlar. Kar, yağmur ve raylardan sıçrayan demir tozları mekanik dişlilerin arasına girerek zımpara etkisi yaratır. Bu krikoların muayenesinde korozyon analizi ve dişli yorulma testleri maksimum hassasiyetle yürütülür.
Ağır İş Makineleri ve Maden Sahaları
Yüzlerce tonluk dev kaya kamyonlarının ve ekskavatörlerin lastik veya palet değişimlerinde devasa hidrolik krikolar kullanılır. Maden sahalarının çamurlu, tozlu ve engebeli zeminleri krikolar için en zorlu sınavdır. Piston kromajlarına yapışan sert maden tozları krikonun her iniş çıkışında iç keçeleri adeta bıçak gibi keser. Krom piston yüzeylerinde oluşan bu derin çizikler yağ kaçaklarının bir numaralı sebebidir. Sahadaki kriko periyodik kontrollerinde piston yüzeylerindeki bu mikroskobik hasarlar büyüteçlerle tespit edilir.
Köprü İnşaatları ve Yapısal Kaydırmalar
Viyadük yapımlarında dev beton blokların yerleştirilmesi veya eski binaların temelinin güçlendirilmesi işlemlerinde yassı tip hidrolik krikolar (silindirler) kullanılır. Bu krikolar aylarca sürebilecek devasa statik yükler altında ezilirler. Bu özel sistemlerin denetiminde krikoların senkronize çalışma kapasiteleri ve pompa ünitelerinin basınç valfleri zorlu doğrulama testlerinden geçirilir.
Kriko Kullanımında Yaşanan Kazalar ve Riskler
İş güvenliği verileri kriko kazalarının genellikle ekipman kaynaklı ani boşalmalar veya hatalı operatör kullanımlarından doğduğunu göstermektedir. Bu kazaların sonuçları ağır olmaktadır. Bu sebeple kriko periyodik kontrolü senede en az 1 kere yapılmalıdır.
Kriko Altında Çalışma Hatası Güvenlik Sehpası Eksikliği
Sektörde yapılan en yaygın ve en ölümcül hata bir yükü (örneğin bir otomobili) sadece kriko ile kaldırıp altına girerek çalışmaktır. Unutulmamalıdır ki kriko bir destek elemanı değildir. Sadece kaldırma aracıdır. Yük havaya kalktığı an hemen altına mekanik destek sehpaları (kriko ayaklıkları) yerleştirilmeli ve krikonun yükü hafifçe boşaltılarak tüm ağırlık bu sabit sehpalara aktarılmalıdır. Krikonun hidroliği her an patlayabilir. Kriko periyodik kontrolü süreçlerimizde işletmedeki krikolar test edilirken aynı zamanda kriko güvenlik sehpaları da kapasite ve ezilme testlerine tabi tutulur.
Yanal Yüklenme ve Krikonun Devrilmesi
Krikolar mühendislik olarak sadece dikey (eksenel) yükleri kaldırmak üzere tasarlanmıştır. Eğimli bir zeminde kriko vurmak veya yükü kaldırırken yana doğru ittirmeye çalışmak krikonun pistonuna yanal bir kuvvet uygular. Yanal kuvvet hidrolik silindirin iç cidarlarına zarar verir ve pistonu eğer. Krikonun devrilmesiyle sonuçlanan bu durum muayeneler esnasında şasi ve piston diklik (eksantriklik) ölçümleriyle önceden tespit edilir.
Hidrolik Hortum ve Rekor Patlamaları
Harici bir hidrolik pompa ile çalışan çok tonajlı krikolarda yağı silindire taşıyan yüksek basınçlı hortumlar bulunur. Aşırı yıpranmış veya kapasitesi aşılmış bir hortum patladığında içindeki yüzlerce barlık yağ mermi hızıyla dışarı fışkırır. Basınç sıfırlandığı için yük anında yere çakılır. Fışkıran yağ ise personelin derisine nüfuz ederek ağır yaralanmalara sebep olur. Akredite denetimlerde hortumların kauçuk ömürleri ve bağlantı rekorlarının diş sağlığı tek tek onaylanır.
Kriko Muayenesi Nasıl Yapılır Adım Adım Denetim Süreci
Atecht Mühendislik bünyesinde görev yapan yetkili makine mühendisleri kriko periyodik kontrolünü TS EN standartlarına uygun olarak tavizsiz bir disiplinle gerçekleştirir.
Birinci Adım Görsel ve Yapısal İnceleme
Krikonun zeminle temas eden taban plakası incelenir. Taban plakasında çatlak veya bombelenme (eğilme) varsa kriko yük altında dengesini kaybeder. Yük ile temas eden kaldırma tablasındaki (kriko başlığı) tırtıklı veya lastik pedli yüzeylerin aşınma durumu kontrol edilir. Krikonun üzerindeki üretim ve kapasite etiketlerinin (CE ve SWL) tam okunabilir olması şarttır.
İkinci Adım Hidrolik ve Pnömatik Sızdırmazlık Analizi
Kriko yüksüz olarak tam strok (en üst seviye) konumuna kadar kaldırılır. Piston kovanı üzerindeki krom yüzeyler ışıkla taranır. Pistonun girdiği keçeli bölgeden dışarıya yağ sızıntısı olup olmadığı peçete testleriyle kontrol edilir. Havalı krikolarda ise sisteme sabunlu su solüsyonu sıkılarak körüklerde kılcal hava kaçakları aranır.
Üçüncü Adım Aşırı Yük Emniyet Valfi Testleri
Modern hidrolik krikoların içinde kapasitesinden fazla yük kaldırılmasını engelleyen bypass (aşırı yük) valfleri bulunur. Kriko kapasitesinden daha ağır bir yüke vurulduğunda bu valf açılır ve yağın silindire girmesine izin vermez. Böylece kriko yükü kaldırmayı reddeder ve kendini korur. Muayenede bu valfin doğru basınçta açılıp açılmadığı özel dinamometreler ve kalibreli baskı presleri yardımıyla canlı olarak doğrulanır.
Dördüncü Adım Dinamik ve Statik Yük Testleri
Teorik ve görsel aşamaları başarıyla geçen krikolar nihai ispat için yüke vurulur. Krikoların test metodolojisi vinçlerden daha agresiftir. Krikonun beyan edilen maksimum kaldırma kapasitesi %10 oranında aşılarak dinamik test gerçekleştirilir. Kriko bu yük altında yavaşça kaldırılıp indirilir ve takılma yapıp yapmadığı kontrol edilir.
Ardından kapasitesinin %25 fazlası yük ile statik bekleme testi uygulanır. Kriko tam kapasite sınırını aşan bu ezici yükle belirli bir yüksekliğe kaldırılır ve hidrolik valfi kapatılarak bekleme süresi başlatılır. Genellikle 10 dakika süren bu test boyunca komparatör saati (milimetrik ölçüm saati) krikonun pistonuna yerleştirilir. İzin verilen mikroskobik toleranslar dışında pistonun aşağı doğru salma yapması veya basınç kaybetmesi krikonun ağır kusurlu sayılarak anında ıskartaya ayrılmasına neden olur.
Kriko Kullanımında TS EN Standartları ve Yasal Mevzuat
Türkiye’deki endüstriyel standartlar insan gücüyle veya hidrolikle çalışmasına bakılmaksızın yük kaldıran her ekipmanı sıkı bir hukuki çerçeveye oturtmuştur.
İş Ekipmanları Yönetmeliği Açık Zorunlulukları
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğikapsamında krikolar kaldırma ve iletme ekipmanları sınıfının en temel üyelerinden biridir. Yönetmelik tonajı veya kullanım yeri ne olursa olsun sanayide ve ticari işletmelerde kullanılan tüm krikoların yılda en az 1 kez bağımsız kurumlarca kriko periyodik kontrolüne tabi tutulmasını kati bir dille emreder.
TS EN 1494 Standardı ve Muayene Kriterleri
Krikoların üretimi ve sahada denetlenmesi rastgele yapılmaz. Mühendislerimiz tüm test algoritmalarını TS EN 1494 (Seyyar veya Hareketli Krikolar ve Benzeri Kaldırma Donanımları) standardına göre uygular. Bu standart krikonun taşıması gereken güvenlik valfi özelliklerini statik testteki basınç dayanımlarını ve uyarı etiketlerinin boyutlarını bile kesin hatlarla belirler. Raporlarımız doğrudan bu normun gerekliliklerine göre şekillenir.
Günlük Bakım ve Akredite Muayene Arasındaki Keskin Fark
İşletmelerde yaşanan en büyük yanılgı ustaların kendi krikolarını tamir edip yağına bakmasını kriko periyodik kontrolü sanmalarıdır. Bu yasal olarak hiçbir anlam ifade etmez.
Krikonun eksilen yağının tamamlanması bozulan tekerleğinin değiştirilmesi veya mafsallarının greslenmesi işlemi sadece bir onarım ve koruyucu bakımdır. Ancak kriko periyodik kontrolü bu bakımın iş güvenliği standartlarına uygun yapılıp yapılmadığını o krikonun orijinal tasarım dayanımını koruyup korumadığını test eden tam bağımsız bir mühendislik denetimidir. Bakım yapan personel krikoya resmi onay veremez. Bu onayı ancak akredite olmuş tarafsız muayene kuruluşları sağlayabilir.
Atecht Mühendislik İle Tüm Türkiye Genelinde Güvenli Denetim
Yüzlerce veya binlerce tonluk yükleri zeminle arasında tutan kriko periyodik kontrolü yetkisiz kişilerin veya sadece onarım yapan tamircilerin onayına bırakılamayacak kadar hayati bir yasal süreçtir.
Atecht Mühendislik olarak TS EN ISO/IEC 17020 standardı doğrultusunda TÜRKAK akreditasyonuna sahip A Tipi Muayene Kuruluşu kimliğimizle hizmet sunuyoruz. Sadece yerel bölgede değil Kocaeli İzmit merkezli ulusal lojistik ağımızla; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Adana ve Türkiye’nin 81 ilindeki tüm sanayi sitelerinde otomotiv servislerinde maden sahalarında ve lojistik merkezlerinde kriko kontrollerinizi yüksek bilimsel hassasiyetle gerçekleştiriyoruz. İş Ekipmanları Yönetmeliğine tam uyumlu bakanlık sistemlerinde geçerli ve e imzalı kriko periyodik kontrolü raporlarımızla işletmenizi yaşanabilecek tüm yasal ve hukuki krizlere karşı tam güvence altına alıyoruz.
Kapsamımızdaki Diğer Periyodik Kontrol Hizmetleri
Tesisinizin üretim bantlarında ve depolarında yer alan tüm kaldırma araçları muayenelerini tek bir akredite adres üzerinden hızla çözebilirsiniz:
Kriko periyodik kontrolü sırasında krikoya zarar gelir mi?
Kesinlikle hayır Tüm dinamik ve statik yük testleri krikonun üreticisinin belirlediği ve uluslararası standartların izin verdiği maksimum limitler dahilinde kalibre edilmiş ekipmanlarla yapılır. Sağlam ve yapısal sorunu olmayan hiçbir kriko standart muayene testlerinde hasar görmez.
Küçük kapasiteli otomobil krikoları için de rapor almak zorunlu mu?
Evet İş güvenliği mevzuatı ekipmanın fiziksel boyutuna veya tonajına bakmaz. Ticari bir işletmede mesleki amaçla kullanılan ve yük kaldıran tüm krikolar kapasitesi 2 ton da olsa 50 ton da olsa yılda en az bir kez kriko periyodik kontrolü yapılmalıdır.
Krikonun pistonundan hafif yağ sızması muayeneden kalma sebebi midir?
Evet Hidrolik bir sistemde yağı dışarı sızdıran keçe aynı zamanda basıncı da kaçırır. Yağ sızdıran bir kriko yük altında güvenilirliğini tamamen yitirmiş demektir. Bu durum Ağır Kusur olarak rapora işlenir ve krikonun tamir edilip tekrar test edilene kadar kullanımı yasaklanır.
TÜRKAK akredite A Tipi muayene raporunun işverene sağladığı fayda nedir?
A Tipi muayene kuruluşları tamamen tarafsızdır. Kriko satışı hidrolik tamiri veya yedek parça ticareti yapamazlar. Bu tarafsızlık hazırlanan raporun objektifliğini sağlar. TÜRKAK akreditasyonlu bu raporlar Çalışma Bakanlığı müfettişleri ve sigorta şirketleri nezdinde hiçbir şüphe barındırmayan kesin resmi belge statüsündedir.
Muayene testleri için gereken baskı yüklerini kim temin eder?
İlgili yönetmelik gereği muayene kuruluşunun testleri güvenli bir ortamda yapabilmesi için gerekli olan tonajlı ağırlıkların test aparatlarının veya güvenli baskı preslerinin çalışma sahasında hazır bulundurulması işletmenin yasal sorumluluğundadır.
Kriko güvenlik sehpaları da periyodik kontrole tabi midir?
Evet Kriko ile kaldırılan yükü uzun süre güvenle havada tutmaya yarayan mekanik destek sehpaları da krikolarla birlikte yük testlerine ve görsel yapısal muayenelere tabi tutularak ayrı olarak belgelendirilir.
Tüm hizmetlerimiz hakkında bilgi almak, teklif talebinde bulunmak veya teknik destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Telefon +90 541 558 22 13
E-posta Adresi: info@atecht.com.tr
Teklif Al
İhtiyaçlarınıza uygun ürün ve hizmetler için profesyonel ekibimizden kurumsal teklif alın.
Güvenilir, sürdürülebilir ve verimlilik odaklı iş birlikleri için bizimle iletişime geçin.
